ABYDOS, DENDERA EN LUXOR

Luxor, Woensdag 2 oktober
Vandaag moesten we al om 5 uur op. Het werd namelijk een lange reis van El Minia naar Luxor via Abydos en Dendera.
In Abydos bezochten we de tempel van Seti I. Het is de eerste tempel die we te zien krijgen en meteen al een van de mooisten. Hier waren ontzettend mooie gedetailleerde reliëfs te zien. Wit als ivoor en erg groot maar heel fijntjes afgewerkt. Je zag o.a. Seti I en zijn zoon Ramses II een stier vangen.

Ook is de zgn. "koningslijst" te zien. Het is een opsomming van de cartouches van alle farao's die tot en met Seti I geregeerd hebben. Het was dan ook een enorm waardevolle vondst voor de archeologen en geschiedkundigen. De koningslijst beslaat de 1e tot 19e dynastie. Een paar farao's worden niet vermeld waaronder Echnaton, Toetanchamon en Hatshepsut. (Echnaton en Hatshepsut zijn door de andere farao`s het meest verguisd omdat ze afweken van de traditie.)

Toen we de tempel uitkwamen was er een meisje bezweken door de hitte en zij werd door Hans en Ruud van de trappen gedragen. Na de lunch gingen we naar Dendera om de Hathortempel te bezoeken. Je zag enorme pilaren met bovenaan het hoofd van Hathor. Aan de achterkant van de tempel zagen we o.a. een reliëf van Cleopatra en haar zoon Cesar jr.

We zijn catacomben in geweest. We moesten door kleine priegelgangetjes omlaag. Er waren nog goed bewaarde gekleurde reliëfs te zien. O.a. van Cleopatra en Marcus Antonius. In de tempel hingen nogal wat kleine vleermuizen te slapen.
In een klein kapelletje was de afbeelding te zien van de godin Mut die de tempel van Dendera omarmt.
Vervolgens naar het dak geklommen waar je een mooi uitzicht had over het tempelcomplex, de woestijn en de Nijlvallei. Ook zagen we een kopie van de Zodiac (het origineel is in het Louvre). Dit is de eerst astrologische kalender met soortgelijke tekens als de dierenriem.

Na de middag kwamen we aan bij het Isis Hotel. 's Avonds tijdens het reorganiseren van de koffers kwamen we er achter dat we ons tasje met geld, cheques en paspoorten kwijt waren. Paniek dus. We wisten niet of we het in de bus of in Abydos hebben laten liggen. De chauffeur slaapt in een ander hotel en heeft de bus mee. We konden hem niet bereiken.
Vanavond zijn we nog in het Sheraton wat gaan drinken. Janine vertelde ons nog over het probleem van de overbevolking in Egypte. Geboortebeperking wordt gepropagandeerd met de slogan: "Kijk om je heen" m.a.w. kijk hoe goed mensen met weinig kinderen het hebben.
Maar veel Egyptenaren nemen dat letterlijk en kijken dus tijdens de sex om zich heen om kinderen te voorkomen. Ook waren er voorlichtingsbijeenkomsten maar daar kwamen alleen de mannen. "Jij neemt" en "zij neemt" zijn in het Egyptisch dezelfde woorden dus slikten de mannen trouw elke dag de pil.

Luxor, Donderdag 3 oktober
Vanochtend na het ontbijt bleek dat de tas gelukkig nog in de bus lag. Een hele zorg minder.
Vanmorgen zijn we eerst naar Karnak geweest. Dit is een enorm tempelcomplex dat bol staat van tempels, standbeelden, reliëfs en hiërogliefen. Je komt het complex binnen via een sfinxenlaan met ramskoppen. De oudste delen zijn ongeveer 3500 jaar oud. Daarna hebben verschillende farao's er wat bijgebouwd.
Iedere farao dacht van zichzelf dat hij het geheel gecompleteerd had en dat hij het maximum aan pracht en glorie had gerealiseerd. De tempels zijn voornamelijk gewijd aan Amon, zijn vrouw Mut en hun zoon Khons.

Je ziet er verschillende fasen van de bouw van een tempel. Er ligt o.a. nog een berg van kleistenen waarmee ze de zandstenen steeds hoger konden stapelen.
In de zuilenhal staan 134 enorme zuilen. Volgens Husseyn kan elke zuil het gewicht dragen van 200 man en zou de omtrek 10 man hand in hand zijn. De zuilen zijn inderdaad enorm.
In het complex is de obelisk van Hatshepsut te zien. Deze is door haar schoonzoon Thoetmosis III gedeeltelijk vernield. Een andere obelisk is omgevallen en bij het heilige meer terecht gekomen.

Een gedeelte was afgesloten voor publiek maar na betaling van een pond mochten we er toch in. Er was volgens de bewakers een beeld van Hatshepsut te zien waar we vlug en stiekem foto's van mochten maken. Misschien zijn we ook wel voor de gek gehouden want na bestudering van onze reisgids is het waarschijnlijker dat het een beeld van Thoetmosis III is.

Bij het heilige meer staat een scarabee. Dit dier is het teken van eeuwig leven. De oude Egyptenaren zagen namelijk de scarabee in het zand kruipen (om eitjes te leggen maar dat wisten ze niet). Later zagen ze in plaats van deze ene kever allerlei jongen uit het zand komen en dachten dus dat de scarabee zo het eeuwige leven behield. Daarna zijn we naar de Luxor-tempel geweest. Deze is een stuk kleiner en staat midden in de stad. Ook hier een laan met sfinxen. Vroeger zijn de tempels van Karnak en de Luxor-tempel door middel van deze laan met elkaar verbonden geweest. Elk jaar werd in de tijd van de overstroming een festival in Thebe gehouden waarbij het Amonbeeld uit Karnak via deze laan naar de tempel werd gebracht.
Er zijn een paar kolossale beelden van Ramses II te zien. Ramses II is de grootste tempelbouwer van Egypte geweest maar ook heeft hij in verschillende al bestaande bouwwerken en beelden zijn naam laten beitelen en wel zo diep dat die nooit meer verwijderd kon worden.
Ook zijn in deze tempel weer erg veel enorme zuilen en pylonen (zuileningang) te zien. Tot de vorige eeuw werd deze tempel als woning gebruikt door mensen uit Luxor. Op het moment staat er alleen nog een moskee binnen de tempel. Tegenwoordig wordt de tempel bedreigd door de riolering van Luxor die de fundamenten aantast. Tijdens werkzaamheden hieraan is een put gevonden met tientallen goed bewaard gebleven beelden. Ook hier hebben christenen veel vernielingen aangericht. En er zijn religieuze en Romeinse schilderingen op de reliëfs aangebracht. En een gedeelte van de tempel heeft dienst gedaan als kerk.

Vanmiddag hebben we het beroemde ijs van het Movenpick-hotel Jolie Ville gegeten. Daarna zijn we nog naar het Luxor museum gegaan. Het is klein maar niet druk en er zijn leuke dingetjes te zien. In het donker nog wat over de bazaar gewandeld. Toen we terugliepen zagen we dat de Luxor-tempel prachtig verlicht was. We zijn met een kalesh (= een kitchkoetsje met paardje of ezel ervoor) terug naar het hotel gegaan. De man deed de kap van de kalesh helemaal omlaag en vroeg of we hasj of marihuana wilden hebben. Toen hij eindelijk doorhad dat we dat echt niet wilden deed hij de kap weer gewoon omhoog en reed aan.

Bij het buffet in het hotel hadden ze van boter het hoofd van een farao nagemaakt. Het uitzicht vanaf ons balkon is mooi. We kijken uit over de Nijl met rotsheuvels aan de overkant en de hoteltuin met zwembad. Regelmatig ligt er een cruiseschip aangemeerd. Omdat Janine, onze reisleidster, steeds verteld dat we op huwelijksreis zijn krijgen we een betere kamer. Deze keer hebben we het (waarschijnlijk) enige tweepersoonsbed van het hotel. Dus toen we om de sleutel vroegen werd er meteen gezegd: "Ooh, large bed. Do you like it?"

Luxor, Vrijdag 4 oktober
Vanmorgen moesten we alweer om 5 uur op om naar de westoever te gaan. Als je later gaat is het er veel te heet. We gingen eerst naar de tempel van Hatshepsut. We waren er als eerste en later kwamen er maar weinig mensen bij. Dat was wel prettig. Van een afstand viel de tempel wat tegen omdat er veel huizen omheen zijn gebouwd. Maar eenmaal dichterbij is het toch wel indrukwekkend.
Het is mooi om te zien hoe minutieus haar schoonzoon Thoetmosis III al haar namen en portretten heeft verwijderd en al het andere heeft laten staan. Ergens is de ene helft van een hiëroglief-tekst verwijderd op de naam van Amon na. De andere kant ging over Thoetmosis III en dat heeft hij natuurlijk intact gelaten. Er is nog maar 1 portret bewaard gebleven. We zagen scènes uit het leven van koningin Hatshepsut zoals haar geboorte en een scene waarin ze wordt voorgesteld aan haar vader, de god Amon, die haar als zijn dochter accepteert.
Ze zijn de tempel nu aan het restaureren (wat 10 jaar gaat duren) en buiten zag je een gedeelte van dit werk. Allerlei brokstukken worden als puzzelstukjes bijeen gezocht, genummerd en in rijen gelegd.

Hierna gingen we naar de vallei van de koningen. Het was hier wel druk maar volgens Janine viel het mee. Veel tombes worden gerestaureerd waaronder die van Seti I en Toetanchamon. We zijn de tombes van Ramses III, Ramses VI en Horemheb in geweest. Het was er erg druk met groepen en gidsen die door elkaar heen schreeuwden en er ontstonden dan ook wat ruzies.
In de tombe van Horemheb was te zien hoe de schilderingen ontstonden: eerst trok men horizontale lijnen om aan te geven hoe groot de figuren moesten worden, hoe de verhoudingen etc. Dan werd er eerst door de knechten in rood getekend en later corrigeerde de kunstenaar nog stukken met zwart. Vervolgens werden ze ingekleurd. Deze tombe liep erg ver en stijl naar beneden tot we uiteindelijk bij het allerheiligste met de sarcofaag terecht kwamen met op de hoeken de godin Isis die de sarcofaag met haar vleugels omarmde en beschermde.

Buiten was te zien waarom het graf van Toetanchamon pas zo laat ontdekt is. Ramses VI heeft zijn graf er namelijk vlak bij laten bouwen en het puin dat daaruit is gekomen heeft het graf van Toetanchamon helemaal bedekt. Niemand verwachtte dat er zo dicht bij het graf Ramses VI nog een graf zou liggen.

Op de terugweg gingen we naar een albastwerkplaats waar werd gedemonstreerd hoe albast met de hand wordt bewerkt. Het is dunner, doorzichtiger en niet zo zwaar als fabriekswerk. Twee kinderen vochten erom wie mij een stukje albast mocht verkopen. Ze werden weggejaagd en toen stond ik dus met die stukjes. Ik gaf ze daarom vanuit de bus toch maar wat geld waardoor er weer een gevecht ontstond waarbij zelfs met stenen werd gegooid.

Onze laatste stop was bij de kolossen van Memnon. Ze zijn enorm groot (een vinger is een meter lang) en ze staan heel vervreemdend midden in het landschap. Vroeger stonden ze voor een tempel maar die is verdwenen. Een heel stuk verder zie je nog een klein stukje muur staan.
Daarna weer terug naar ons hotel waar we zoals gewoonlijk weer werden opgewacht door de muziekgroep die begint te spelen zodra er toeristen arriveren. Vanmiddag hebben we gezwommen en aan het zwembad gelegen. Af en toe kwam er op de Nijl een cruiseschip of felucca voorbij. 's Avonds werd ik heel erg ziek. Waarschijnlijk een voedselvergiftiging. We zouden in de nachtclub van het hotel gaan eten. Helaas heeft Hans dus door mij de buikdanseres gemist.

Luxor, Zaterdag 5 oktober
Vanmorgen weer een uitstapje naar de westoever gemaakt. Eerst naar de vallei der koninginnen. Daar was het erg druk. We zijn het graf van Titi in geweest en een graf van een zoon van Ramses III. Het was mooi beschilderd en je kon duidelijk zien dat het om een prins ging want hij was afgebeeld met een zijdelok. (Kinderen worden over het algemeen naakt, met een vinger in de mond en met een zijdelok afgebeeld.) Met name de kleding was knap afgebeeld. Je kon zien dat het doorzichtige gewaden geweest moeten zijn.

Daarna zijn we naar Deir el Medina geweest. Dit zijn de ruines van een arbeidersdorp. (Wanneer je onderweg naar armoedige dorpjes kijkt lijken ze trouwens maar weinig van deze ruines te verschillen.) Het is trouwens verbazingwekkend dat dit dorp dat opgebouwd is uit kleisteen na 3500 jaar nog zo overeind staat. Hier zijn veel waardevolle opgravingen gedaan over het dagelijks leven in die tijd.
Hans is twee graven in geweest die klein maar fijn waren. Ze bestonden uit een gang die naar een kleine ruimte leidde waar de schilderingen goed bewaard waren gebleven en schitterend van kleur.
Er was ook een tempel bij die eigenlijk was afgesloten maar een bewaker met veel gevoel voor drama leidde ons rond. Het moest zgn. allemaal stiekem gebeuren. We zijn het dak opgeweest waar we heel stil moesten doen en we moesten al sluipend door de schaduw naar een kuil. Daar haalde hij vanonder een steen een mummie tevoorschijn. Het was erg leuk maar we hebben niet de illusie dat we de enige toeristen zijn die dit voorrecht hebben.

Tenslotte nog naar het Ramesseum, de dodentempel van Ramses II, geweest. Helaas was ik van de voedselvergiftiging van gisteren en daardoor een uitdroging inmiddels te slap om nog te lopen. Op een muur was een grote scène van de slag bij Qadesh te zien, de belangrijkste veldslag uit de faraonische geschiedenis. Ramses II versloeg daarbij de Hittieten, hoewel de Hittieten trouwens vonden dat zij gewonnen hadden.
Ook was er een gedeelte van een enorm beeld dat was omgevallen. Het beeld woog tientallen tonnen.

Vanmiddag heb ik op bed gelegen en Hans heeft Yathzee gespeeld bij het zwembad. Yathzee is deze vakantie trouwens het favoriete tijdverdrijf van ons, Ruud, Janine, Ab en Jacomien.
Vanavond zijn we naar de "Sound & Light"-show in Karnak geweest. Dit was zeer indrukwekkend. Terwijl er muziek en stemmen werden gedraaid werden bepaalde delen van de tempel verlicht. Op die manier werd de geschiedenis van de tempel verteld. De goden en farao's vertelden hun eigen verhaal. En je kreeg ook inderdaad de indruk dat het werkelijk hun stemmen waren die vanuit de hemel naar beneden kwamen.

Vervolg: Edfu, Kom Ombo en Aswan